“R&J” to druga wywiedziona od Szekspira wystawa Łodzi Kaliskiej. Jednak w odróżnieniu od “Makbeta”, który składał się ze zdjęć dosłownie zainspirowanych kluczowymi scenami dramatu, tutaj literacki pierwowzór zdaje się być tylko pretekstem.

Cała wystawa polega na wydestylowaniu, a nawet czytelnym rozdzieleniu zasadniczych w dziele Szekspira kategorii: Miłości i Nienawiści.

Wszystkie prace mają jeden model kompozycyjny i znaczeniowy. W jego ramach każdy z trzech autorów buduje własne wypowiedzi.

Cała wystawa to podłużne pionowe kadry podzielone w pionie niejako na trzy części:
- Góra to alegoria miłości. Odwołująca się delikatnie do gestu dotyku z fresku Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej “Bóg ojciec i syn” - kulturowego archetypu ukazującego porozumienie i przekazywanie sobie energii, rodzaj boskiego zespolenia. Tutaj postacie (kobiety i mężczyźni) pędzą ku sobie i są ukazani tuż przed dotknięciem. Unoszą się i bujają w chmurach bezpiecznie i komfortowo otuleni obrusami obłoków, jakby zanurzeni w pierzynach - symbolu bezpieczeństwa.
- Potem następuje Niebo Błękitne.
- Dół obrazu to przedstawienie nienawiści, konfliktu, pola walki. Tutaj spotykamy agresję (społeczną i jednostkową), niepokój i strach.

Każdy z autorów inaczej to przedstawia. Czasem wygląda to tak, jakby toczyli między sobą walkę ilustracyjną i formalną. Wszyscy znakomicie posługują się fotografią, użyciem komputerowego przetworzenia oraz nakładaniem różnej proweniencji gestów plastycznych (od stempla, mazaka po akrylową malaturę).

- Janiak tworzy obrazy o alegoryczno - surrealistycznym odcieniu magicznie niepokojące (czasem odnoszące się do kulturowych archetypów np. filmów Lyncha). Innym razem do dziecięcych dowcipów rysunkowych sprawiających wrażenie nieporadnego buntu wobec zła kryjącego się w jednostkowych decyzjach polityków zamieniających się w realny koszmar tysięcy ludzi i rodzących strach u milionów - “rozrywających rzeczywistość”.

- Rzepecki tworzy “papierowość” konfliktu. Jego walczące strony często się śmieją, gesty mocowania są sztuczne, teatralne jakby autor nie wierzył w możliwość przekonywującego ukazania dramatu. Przecież, nazbyt wiele razy manipulowano społeczeństwami instrumentalnie używając przedstawień konfliktów lub fałszywych obrazów tragedii. Używa też obrazów kojarzących się z testami Rorschacha mających pomóc psychologowi w odkryciu naszych lęków, ale tak naprawdę będących przykładem bezsilności odczytywania zakamarków psychiki. Po części ucieka w obszary dalekowschodniego mistycyzmu.

- Świetlik jako fotograf wykorzystuje “mocne” dramatyczne zdjęcia również własne autoportrety, a następnie nakłada na nie mnogość drobnych elementów malarskich tworzących wirujące bliki, roje insektów. Poprzez maźnięcia i zamazania pędzlem udaje zamieć, kurz, wicher, krwawe niebo, jakby przedstawiał spadające na nas biblijne klęski. Siebie stawia w geście bezsilności.

Ukazanie we wszystkich pracach opresyjności strachu przed agresją, a nawet naszej nieumiejętności obrony przed nim jest poruszające. Strach pojawia się z paraliżującą siłą nawet gdy uciekamy przed tworzeniem scenariuszy co byśmy zrobili gdyby nastąpiła konieczność stawienia czoła agresji w realu, naprawdę.
Ta wystawa to nieznośna lekkość miłości i upiorny ciężar nienawiści.
Marek Janiak
kurator wystawy
Łódź 09.2026

ulotka [8,1 MB} >
___

Grupa artystyczna „Łódź Kaliska” należy do najważniejszych i najbardziej wyrazistych formacji w historii polskiej sztuki współczesnej. Powstała w 1979 roku jako reakcja na skostnienie oficjalnego życia artystycznego oraz dominujące wówczas modele awangardy. Od początku działalności artyści związani z Łodzią Kaliską konsekwentnie budowali własny język oparty na ironii, prowokacji, absurdzie, pastiszu oraz świadomym przekraczaniu granic między sztuką wysoką a kulturą popularną. Ich twórczość obejmuje fotografię, performance, film eksperymentalny, działania konceptualne, instalacje, happeningi, a także działalność wydawniczą i kuratorską.
Grupa powstała po usunięciu jej przyszłych członków z V Ogólnopolskich Fotograficznych Spotkań Młodych w Darłowie i szybko stała się jednym z najważniejszych środowisk niezależnej kultury artystycznej lat 80. W pierwszym okresie działalności Łódź Kaliska związana była z ruchem „Kultury Zrzuty”, współtworząc alternatywny obieg sztuki poza oficjalnymi instytucjami PRL. Szczególną rolę odegrał prowadzony przez grupę legendarny „Strych” w Łodzi — miejsce spotkań artystów, pokazów filmowych, performansów i niezależnych festiwali, w tym kolejnych edycji „Niemego Kina”, organizowanych w latach 1983–1985.
Pierwotny skład grupy tworzyli: Marek Janiak, Andrzej Kwietniewski, Adam Rzepecki, Andrzej Świetlik oraz Andrzej Wielogórski (Makary). W latach 1983 – 2019 z grupą współpracowała Zofia Łuczko, a w ostatnich latach również Sławek Bit, pełniący funkcję członka grupy. W listopadzie 2025 roku zmarł Andrzej Świetlik — wybitny fotograf i współtwórca wizualnej tożsamości Łodzi Kaliskiej. Obecnie, po odejściu Andrzeja Wielogórskiego (2025) oraz rozstaniu z Andrzejem Kwietniewskim (2007), grupę tworzą Marek Janiak i Adam Rzepecki.
Już pierwsze wystawy i działania grupy — m.in. „Forum Fotografii Ekspansywnej” (1979), „Performance dla fotografii” (1981) w Jaszczurowej Galerii Fotografii oraz „Siedem dni na stworzenie świata” (1981) w Krakowie — a także akcje realizowane podczas plenerów i wydarzeń niezależnych ujawniły charakterystyczny dla Łodzi Kaliskiej sposób myślenia o sztuce jako przestrzeni gry, prowokacji i demontażu obowiązujących konwencji.
W latach 80. grupa stała się jednym z symboli artystycznej kontrkultury. Wystawy takie jak „Pojazd” w legendarnej Małej Galerii w Warszawie (1984), „Nihilizm i Tajemnica” w warszawskiej Galerii Dziekanka (1985), „Pozdrawiamy Urzędników Sztuki” w Jaszczurowej Galerii Fotografii w Krakowie (1986), „Maszyny drżące, kominy dymiące” w Dziekance (1987), a także jubileuszowe prezentacje z okazji dziesięciolecia działalności grupy w 1989 roku ugruntowały jej pozycję jako jednej z najważniejszych formacji neoawangardowych w Polsce.
W latach 90. Łódź Kaliska rozwijała działalność performatywną i filmową, jednocześnie coraz wyraźniej wchodząc w instytucjonalny obieg sztuki. Istotnym wydarzeniem była wystawa „Muzeum Łódź Kaliska 1979–1991 — ujawnianie starych faktów” w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie (1990), a także kolejne retrospektywy i prezentacje organizowane w Galerii FF, Muzeum Sztuki w Łodzi, BWA w Poznaniu oraz podczas festiwali międzynarodowych w Budapeszcie, Amsterdamie i Florencji.
Przełomowym momentem w działalności grupy było ogłoszenie na początku XXI wieku doktryny „New Pop” — autorskiej koncepcji artystycznej stanowiącej ironiczny komentarz do popkultury, reklamy i mechanizmów rynku sztuki. Z tego okresu pochodzą głośne projekty i wystawy, m.in. „Gorset – New Pop”, „Projekt Godło”, „Tryumf – New Pop”, „Łódź Kaliska Forever”, „Egocentryczne, niemoralne, przestarzałe” oraz „Niech sczezną mężczyźni”, prezentowane m.in. w Zachęcie, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Atlasie Sztuki, Muzeum Sztuki w Łodzi oraz licznych galeriach w Polsce i za granicą.
Do najważniejszych wystaw retrospektywnych należą: „Prawdziwa historia grupy artystycznej Łódź Kaliska (1979–1995)” w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie (2005), „Prawdziwa Historia Łodzi Kaliskiej” w Muzeum Sztuki w Łodzi, „Szczerość i blaga. Etyka prac Łodzi Kaliskiej w latach 1979–1989” w Muzeum Sztuki w Łodzi (2009), „30 lat Łodzi Kaliskiej” w Galerii Bielskiej BWA, „Czkawka” w Mazowieckim Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia (2020), a także liczne prezentacje jubileuszowe organizowane z okazji 40- i 45-lecia działalności grupy.
Twórczość Łodzi Kaliskiej była wielokrotnie prezentowana w najważniejszych polskich instytucjach sztuki współczesnej, m.in. w Muzeum Sztuki w Łodzi, Zachęcie, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Bunkrze Sztuki, Atlasie Sztuki, Galerii Arsenał, Galerii FF oraz podczas Fotofestiwalu w Łodzi. Grupa uczestniczyła również w licznych prezentacjach międzynarodowych — m.in. w Amsterdamie, Budapeszcie, Wilnie, Montélimar i Florencji.
Łódź Kaliska pozostaje zjawiskiem wyjątkowym — formacją, która przez ponad cztery dekady konsekwentnie podważała obowiązujące hierarchie estetyczne i społeczne, tworząc jeden z najbardziej rozpoznawalnych i bezkompromisowych projektów artystycznych polskiej kultury współczesnej.

•

‘R&J’ is Łódź Kaliska’s second exhibition inspired by Shakespeare. However, unlike ‘Macbeth’, which consisted of photographs literally inspired by key scenes from the play, here the literary source seems to be merely a pretext.

The entire exhibition centres on distilling, and even clearly separating, the fundamental categories in Shakespeare’s work: Love and Hate.

All the works follow a single compositional and semantic model. Within this framework, each of the three artists constructs their own statements.

The entire exhibition consists of elongated vertical frames, divided vertically, as it were, into three parts:
- The top section is an allegory of love. It alludes subtly to the gesture of touch from Michelangelo’s fresco in the Sistine Chapel, ‘God the Father and the Son’ – a cultural archetype depicting understanding and the exchange of energy, a kind of divine union. Here, the figures (women and men) rush towards one another and are depicted just before they touch. They float and sway amongst the clouds, safely and comfortably wrapped in a blanket of clouds, as if immersed in duvets – a symbol of security.
- Then comes the Blue Sky.
- The lower part of the image depicts hatred, conflict and a battlefield. Here we encounter aggression (both societal and individual), anxiety and fear.

Each artist depicts this in a different way. At times, it seems as though they are engaged in an illustrative and formal battle amongst themselves. They all make superb use of photography, computer processing and the superimposition of artistic gestures of various origins (ranging from stamps and felt-tip pens to acrylic painting).

- Janiak creates images with an allegorical and surrealist tone that are magically unsettling (sometimes referencing cultural archetypes, such as Lynch’s films). At other times, he turns to childish cartoonish jokes that give the impression of a clumsy rebellion against the evil lurking in the individual decisions of politicians – decisions that turn into a real nightmare for thousands of people and instil fear in millions – ‘tearing reality apart’.

- Rzepecki creates a ‘paper-like’ quality to the conflict. The opposing sides often laugh; their gestures of struggle are artificial and theatrical, as if the artist did not believe in the possibility of convincingly portraying the drama. After all, societies have been manipulated all too often through the instrumental use of depictions of conflict or false images of tragedy. He also uses images reminiscent of Rorschach tests, which are meant to help psychologists uncover our fears, but which in reality exemplify the futility of deciphering the recesses of the psyche. To some extent, he takes refuge in the realms of Far Eastern mysticism.

- As a photographer, Świetlik uses ‘powerful’, dramatic images – including his own self-portraits – and then superimposes upon them a multitude of minute painterly elements that create swirling glints and swarms of insects. Through brushstrokes and smudges, he evokes a blizzard, dust, a gale and a blood-red sky, as if depicting biblical plagues falling upon us. He portrays himself in a gesture of helplessness.

The way in which all his works reveal the oppressive nature of the fear of aggression – and even our inability to defend ourselves against it – is deeply moving. Fear emerges with paralysing force even when we shy away from imagining what we would do if we were actually forced to face aggression in real life.
This exhibition is the unbearable lightness of love and the ghastly weight of hatred.
Marek Janiak
exhibition curator
Łódź, September 2026

flyer [8,1 MB} >